Dawne Cmentarze Ewangelickie w Brzeźnie, Siedleczku i Trzeku

Na obszarze Gminy Kostrzyn znajdują się trzy dawne cmentarze ewangelickie. Usytuowane są w Brzeźnie, Siedleczku i Trzeku.

Dawny cmentarz ewangelicki w Siedleczku

Dawny cmentarz ewangelicki w Siedleczku pochodzi z XIX wieku i powstał w okresie nasilonego osadnictwa niemieckiego w Wielkopolsce. Nekropolia służyła miejscowej wspólnocie do końca II wojny światowej.

Po 1945 roku, wraz z wysiedleniem ludności niemieckiej, cmentarz przestał pełnić swoją pierwotną funkcję i stopniowo uległ degradacji. Do dziś zachowały się czytelne fragmenty nagrobków, pojedyncze kamienne płyty, elementy dawnych obramień oraz zarys historycznego układu nekropolii. Inskrypcje, o ile są jeszcze widoczne, mają charakter niemieckojęzyczny i dokumentują dawne nazwiska mieszkańców.

Cmentarz jest częściowo otoczony naturalnym ogrodzeniem z żywopłotu, które chroni jego wnętrze przed wiatrem, przesuszeniem oraz nadmiernym nagrzewaniem. Szczególną wartość historyczną przedstawia pomnik nagrobny Ludwiga Johanna Klicha, zmarłego w 1917 roku. Urodził się on w 1842 roku w rodzinie Gottfrieda i Anny Cathariny Klich. Mieszkał w Brzózkach (Brzoski, Birkenau), gdzie prowadził życie budowniczego młynów. W 1877 roku w Czerniejewie poślubił pochodzącą z Siedlca Elisabeth Henriettę Heth (lub Hoedt). Po zamieszkaniu w Brzózkach doczekali się czwórki dzieci, a po przeprowadzce do Siedlca – pomiędzy 1884 a 1887 rokiem – przyszło na świat kolejnych sześcioro. Niestety, co najmniej pięcioro dzieci zmarło krótko po urodzeniu.

Drugim zachowanym pomnikiem jest nagrobek Michaela Wilde, urodzonego w 1857 roku w Turostówku. Po zawarciu małżeństwa z Emmą zamieszkał w Siedleczku, gdzie prowadzili gospodarstwo rolne. Pomimo że Emma rodziła czternaście razy, małżeństwo wychowało sześcioro dzieci.

Cmentarz stanowi również interesujący przykład występowania roślin o znaczeniu symbolicznym. Rosną tu m.in. śnieżyczka przebiśnieg – symbol nadziei, wieczornik damski, którego intensywny zapach nocą mógł być kojarzony ze śmiercią, a także charakterystyczna dla dawnych nekropolii cebulica syberyjska o niebieskich kwiatach. Na terenie cmentarza stwierdzono również rzadki gatunek grzyba – czarkę austriacką.

Osadnictwo tego typu pojawiło się na ziemiach polskich już w XVI wieku. Właściciele ziemscy, borykający się z brakiem rąk do pracy spowodowanym wojnami i epidemiami, zapraszali osadników m.in. z Holandii, Niemiec, Czech czy Węgier. W zamian za szerokie przywileje – większe niż te, którymi dysponowali chłopi pańszczyźniani – oczekiwali zagospodarowania trudnych terenów, takich jak lasy i mokradła. Osadnicy, nazywani Olędrami, posiadali wolność osobistą i rzadko byli zobowiązani do pańszczyzny, uiszczając czynsz lub oddając część plonów. Wielu z nich było wyznania ewangelickiego, choć zdarzały się umowy wymagające wyznania katolickiego, co sprzyjało asymilacji.

Dawny cmentarz ewangelicki w Trzeku

Znajduje się w południowej części wsi, przy ulicy Lipowej. Wiadomo, że nekropolia powstała pod koniec XIX wieku. O istnieniu tego miejsca pamięci informuje tablica ustawiona z inicjatywy mieszkańców wsi.

Dawny cmentarz ewangelicki w Brzeźnie

W Brzeźnie, tuż za szkołą, znajduje się zaniedbany cmentarz ewangelicki z XIX wieku. Cmentarz zlokalizowany był na terenie istniejącej, lecz obecnie opuszczonej osady. Spoczywali tu osadnicy przybyli z Niemiec, reprezentujący przyszłą grupę tzw. Olędrów, a także osadnicy niemieccy i polscy.

Mieszkańcy zajmowali się zagospodarowywaniem terenów, wycinką lasów oraz ulepszaniem ubogich gleb. Nekropolia pełniła swoją funkcję do czasów I wojny światowej. Jest ona dziś ważnym elementem historii osadnictwa oraz lokalnej kultury, świadectwem życia społeczności opartej na wzajemnym szacunku i wspólnej pracy nad rozwojem osady.

Opiekę nad cmentarzem w Brzeźnie od 2005 roku sprawują mieszkańcy wsi oraz Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeźnie. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1886 roku. Na terenie cmentarza rośnie również drzewo liczące blisko 300 lat, uznane za pomnik przyrody, co potwierdza umieszczona przy nim tablica informacyjna.